Son Dakika Haberler

Dersim uzak geçmiş inançları ve Yılan Hanım (Şahmaran) / Turabi Saltık

Dersim uzak geçmiş inançları ve Yılan Hanım (Şahmaran) / Turabi Saltık
Yorum Yap

Dersim uzak geçmiş inançları ve Yılan Hanım (Şahmaran)

Daha en başında (M.Ö. 7000’de) Bereket Tanrıçası Astarea’teydi. Astarete, En Yüce Tanrı, Göksel Yönetici, bütün tanrıların anası olarak Samilerin anaerkil döneminin en önemli tanrısıydı. Astare, Dımılice (Zazaca/Kırmançca) “yıldız, gökyüzü” demektir.

O, bütün insanlığın başı sayılırdı; sopun-soyun doğurgan anası, barışta ve savaşta toplumun önderiydi. Bu Tanrıça Astarate’nin kazılarda elde edilen heykellerinde yüzünde görülen ve “yukarı kaldırdığı kollarında sarmaşık dalları ya da yılanlar” vardır. Bu gelenekteki Hint-Avrupalı Tanrıçalarda o yılanlar “Tanrıçanın Yılan Cinleriydi.”

Kadın Tanrıçaların varlığı, Batı Ege’de ve Girit’te uzun süre devam ettirilmişti. En eski çağlarda Tanrıçalara hizmet edenlerin dile getirdikleri Tanrısal Bilgeleri ve Bilgeliği (bilicileri, biliciliği) doğuran kadınların adı Pythia idi.

Kazılarda Pythia’nın üç ayaklı bir iskemleye otururmuş halde heykelleri bulunmuştur. Kadın Tanrıçaların, oturduğu iskemlelerinin üç ayağına bir yılan sarılmıştır. Böyle resmedilmiştir. Tanrısal Bilge Kadının (Bilicinin) iskemlesine sarılan yılanın adı Piton‘du.

Başlangıçta, Piton dişiydi. Sonra erk olarak kabul edildi. Eski Anadolu antik edebiyat el yazmacıları tarafından anlatılanlara göre, bir zamanlar Anadolu’da Tanrısal Bilgeleri doğuran kadın, yılan olarak görülüyordu. Ve oturduğu kentin adı Piytion’du.

‘Pi’ sözcüğünün Dersim Dımıli dilindeki anlamı ‘baba’ dır. Sözcüğün ‘to’ eki ise “sen” demektir. Pito, yani ‘senin baban, senin atan’ anlamındadır. ‘Piyton’ kenti ise ‘senin babanın, senin atanın oturduğu kent’ anlamındadır.

Yılan Piton adı verilen bu kent neresiydi? Bu kent, Batı Ege’de bulunan Didim’di. Didim’in ismi Piton’du. Kente, Didim adı verilmişti. Didim kelimesi de Pito kelimesi gibi Dersim Dımılicesinde bir kelimedir. Dımılice ‘di’, ‘gördü, bildi’ demektir. ‘Di-dim’ ‘gördü, uzağı, uzak geçmişi gören, bilen’ demektir. ‘Falcılar, Biliciler’ anlamındadır.

Zaten Didim kenti başlangıçta Falcıların , Bilicilerin kentiydi. O zamanlar insanlık; sihir, büyü ve fal ile geleceği, kehanette bulunarak tahmin ediyordu. Bu uzağı görenlere; di-dim, gördü, bildi, tahmin etti anlamında, Biliciler, Falcılar, Kehanetçiler deniyordu. Bunların kenti Didim’di.

Didim, daha sonra Baştanrı tarafından ele geçirildi. Kentin adını ve yönetimini ele geçiren Apollon’du. ‘Apollon’ kelimesinin ‘apo’ kökü, Dersim Dımılicesinde ‘baba, amca’ demektir. Yılan Piton’u (Şahmaran’ı) da Apollon öldürmüştü.

Hem Piton hem Apollon hem de Didim kelimeleri rastlantı değildir. Daha o zamanlar bu kent; Yukarı Mezopatamyalı (Dersimli) Dımılilerin yönetimindeydi. Bugün bu sözcüklerin hiçbiri Batı dilleriyle bu anlamda açıklanamamaktadır. Batı dillerinde açıklanamamakta iken bu sözcükler Dersim Dımılicesinde (Zazaca/Kırmançca’da) hem bu anlama gelmektedir hem de günümüzde, günlük yaşamda hala her Dersimli tarafından kullanılmaktadır.

Mitolojide “Piton Kadın” Yılan Hanım (Şahmaran) daha sonra “Gaia” olmuştur. Mitolojiye göre Gaia bir boğaya, bir öküze dönüşmüştür. Gaia kelimesi de Dımılicede (Zazaca / Kırmançca) kullanılan bir sözcüktür ve ‘öküz’ demektir.

Başlangıçta Didim adını “Bilici Tanrıçaları” doğuran kadınlardan “Yılan Kadınlardan” (Şahmaran’dan) yani “Piton Kadınlarından” almıştı. Mitolojide Tanrıça Gaia’nın da yılanı vardır. Kadın Tanrıçaların elindeki bu yılanları Zeus ele geçirmişti. ‘Zeus’ sözcüğünün ‘Ze’ kökü de Sümerceden, Avesta’ya, Dersim Dımili (Zaza/Kırmanç) diline geçmiş bir sözcüktür ve ‘Ze-us’, ‘bilgi’ demektir.

Ayrıca ze kökü; ‘gibi, benzer, benzeyen’ demektir. Ze-us, ‘bilgili gibi’ anlamında bir Dımılice (Zazaca/Kırmançca) sözcüktür. Apollon ve Zeus’la dönem artık erkek egemen sürece geçiştir. Bu süreçte, tanrıçaların konumu sönümlenmişti.

Oysa en baştan beri Sümer, Babil, Mısır, Anadolu’da da Yukarı Mezopotamya (Dersim) Asuwa (Işuwa) eski inançları içerisinde Kadın tanrıçalar, Yılanla bir tutulmuş, bilgelikle, bilicilikle ‘Yılan’ ilişki halinde olmuştu. Mısırlılar; “ben yılan Satoyum ölür ölür doğarım” demişlerdi. Başlangıçta Piton dişi, kadın iken artık bu süreçte “Piton” baba, erkek olarak kabul edilmiştir.

Bugün simgesel olarak modern tıpta yılan; doktorların, eczacıların simgesi olmuştur. Yılan Tanrıçalara, Yılan Hanım’a (Şahmaran’a) tüm coğrafyalarda büyük saygı gösterilmiştir. Bugün de Dersim’de pek çok köyde eski mezar taşlarında yılan figürleri bulunmaktadır.

En eskiden günümüze yani Cilalı Taş Çağından beri insanlar bir yerden bir yere gittiler. Topraklarından kilometrelerce uzaklara giderken mal değiş-tokuşunu sürdürdüler. Mallarla birlikte inançlarda, dillerde, tanrı-tanrıça adları da iç içe girdi birbirlerine karıştı, inançlar ve bilgi toplulukların topraklarından uzaklara götürüldü.

Bu inançlar, Batı Ege’ye, Yukarı Mezopotamya’dan (Dersim’den) getirilmiş en eski inançlardı. “Tarihsel kayıtlar, özellikle Babil ve Yunanistan’daki Bilicilik tapınaklarında öğüt veren” Yılan Tanrıçalara (Yılan Hanım’a / Şahmaran’a) sıklıkla rastlanılmaktadır. Başlangıçta Yılan Piton, kadınken sonradan erkek kabul edilmiş, erkek tanrılara dönüştürülmüştür.

En başlarda; “gizemli ön biliciliğin herkes tarafından bilinip istenir duruma gelmesinin nedeni” (…) tüm evrenin bilgeliğine sahip tanrılarla dolaysız iletişim kurabilen kişiler olarak düşünülmesiydi.” Böylece; “tanrısal esine inanan insanların anlatılanda, bu kişilerin gözünde geleceğin“ bilinmesi o topluluklarda en iyi davranış biçimi olarak görülüyordu. O biliciler, her süreçte Anadolu’da, Mezopotamya’da, Ege’de bulunuyorlardı.

Sümer Tanrıçası Nina, İnanna, İninni, İnanuna adlarıyla, daha sonra kurulan Babil’de ve Anadolu’da da Dersim’de Sibi (Dersim Dımılicesinde/ Zazaca/Kırmançca) ‘Si’‘gitti’ anlamında, ‘Bi’ ise, ‘oldu’ anlamında bir sözcüktür.) Sibiyliler giderek Sybela ve Kybela’ya dönüştürülmüştür.

Bu inançları Yukarı Mezopotamya’dan (Dersim’den), Batı Ege’ye, oradan Atina’ya ve Roma’ya taşıyanlar yine Dersimli Dımıli boyları olan Aşuwalı topluluklar olan Partlar, Samosililer, Rutullar ve diğer pek çok boylardan olan Yukarı Mezopotamya (Dersim) kabileleriydiler.

 

Turabi SALTIK

YORUMLAR (İLK YORUMU SİZ YAZIN)